Kiezen Op Afstand: Onuitvoerbaar !

SAMENVATTING

Een project van dergelijke impact moet tenminste voldoen aan een viertal kriteria;
M.O.E.T het wel?

• Maatschappelijk wenselijk
• Organisatorisch haalbaar
• Economisch verantwoord
• Technisch mogelijk

Hieronder verkort onze opvatting over deze punten:

Maatschappelijk wenselijk
Willen de mensen het echt en kunnen voldoende (wettelijke) waarborgen gegeven worden? Alleen het feit dat er nog zoveel felle voor- als tegenstanders zijn, maakt verdere discussie nodig omdat doordrukken in de uitvoering alleen maar verliezers oplevert. Verder is dit punt in betere handen bij anderen dan bij ons.

Organisatorisch haalbaar
Als eerst-betrokkenen bij de organisatie van verkiezingen, zowel in Nederland als omringende landen, zijn wij qua kennis en ervaring bij uitstek en uitsluiting in staat hierover een gefundeerd oordeel te hebben !
N.B. Dit oordeel luidt: Logistiek-organisatorisch en fysiek onhaalbaar.
Zie onderbouwing hieronder.

Economisch verantwoord
De kosten zullen prohibitief hoog worden en gepaard gaan met grove kapitaalvernietiging. Niet alleen initiele kosten, maar met name terugkerende kosten zullen een veelvoud van de huidige bedragen. De stelling van EPN; " van 16 gulden naar 16 cent" geeft al aan dat ze er geen barst van snappen.

Technisch mogelijk
Het minst interessante punt.
De techniek zal misschien nog wel eens beschikbaar komen.
Maar is dit momenteel nog absoluut niet!

Organisatie
Het organiseren van verkiezingen onderscheidt zich van andere bedrijfsprocessen door het incidenteel karakter en de onvergelijkbaarheid.
Met andere woorden; in het hele land wordt een circus opgetuigd voor slechts 1 dag maar er zijn maar heel weinig mensen die er echt verstand van hebben.
Dit stelt specifieke eisen aan de eenvoud van inrichting
Eenvoud van de stemhandeling voor de kiezer,
Er is nauwelijks gelegenheid tot oefening en gewenning
Eenvoud van de handelingen van het stembureau
Er is geen noodzaak parate kennis te onderhouden
Eenvoud van de activiteiten van verantwoordelijke ambtenaren.
Het is een bijkomende taak die niettemin specifieke kennis vergt

Het succes van de toepassing van stemmachines is vrijwel geheel terug te voeren op het feit dat men er bewust naar gestreefd heeft de complexiteit te minimaliseren.
Voor de kiezer; twee toetsdrukken
Voor het stembureau; opstarten en afsluiten in <2 minuten
Voor de ambtenaar; zelfverklarende software, nauwelijks foutenkansen.
Daar komt bij dat een verkiezing altijd voor de volle 100% goed moet gaat. Een probleem in 1 stembureau is bepalend voor het geheel. Verder krijgt men geen kans op herstel, zoals b.v. bij een fout van de bank.

Hybride situatie
Voor zover en voor zolang geen sprake is van 100% stemmen vanuit huis, zullen nog steeds ca 9000 stembureaus nodig zijn.
Drastisch verminderen van dit aantal, ook al komen er minder kiezers, kan niet, omdat dan de dienstverlening afneemt (langere loopafstand) hetgeen strijdig is met de doelstelling de dienstverlening juist te verbeteren.
Het is juist die hybride situatie die een centraal raadpleegbaar kiesregister nodig maakt. (Zie daartegenover ons voorstel voor een registerloos stembureau op onze website, wederom vanuit het beginsel; weglaten is beter dan toevoegen).

Geen infrastructuur
Stembureaus zijn doorgaans ondergebracht in gratis aan gemeenten ter beschikking staande ruimten, zoals schoollokalen, sporthallen etc.
Op dit soort locaties is het al heel mooi als er 1 bruikbare, geaarde wandcontactdoos voor de stroomvoorziening aanwezig is.
Illustratief is de historische anekdote van het stembureau waar een kwartier lang niet gestemd kon worden, omdat de stekker van de stemmachine eruit moest om plaats te maken voor de koffiezetmachine van het stembureau.
Een vaste telefoonverbinding zal men er vaak vergeefs zoeken.

Tijdsduur afhandeling kiezer
Het vanaf stembureaus on line stemmen zal het nodig maken dat PC's of overeenkomende apparatuur wordt ingezet.
Daar zijn dus al (slechte !) ervaringen mee opgedaan ! Met het slechts denkbaar gevolg; onomkeerbaar opkomstverlies als gevolg van irritatie door wachtrijen en toegenomen complexiteit !

Kennis stembureauleden
Van stembureauleden mag niet verlangd worden dat zij ook maar enige technische kennis meebrengen.
Voor het diagnosticeren en eventueel oplossen van problemen moet men er niet van uitgaan dat men op deze mensen een beroep kan doen.
Wat ervaren stembureauleden wel kunnen vertellen is hoe vaak kiezers nu al een beroep doen op hulp en ondersteuning zelfs bij het stemmen met stembiljetten en stemmachines. Deze dienst wordt thuis niet verleend.

Experimenten en testen
Het gevaar van experimenten is dat ze vaak moeten slagen.
Dat is ook gebeurd met het introduceren van het PC-stemmen in Nederland.
W ederom door het incidenteel karakter van verkiezingen en het feit dat alles voor de volle 100% correct moet zijn, zijn praktijkbeproevingen nauwelijks mogelijk.
Een proef met, zeg maar, 50 stembureaus, begeleid door een overkill aan deskundigen, levert absoluut onbetrouwbare informatie over algehele toepassing.

Complexiteit
Toevoegen van complexiteit kent een acceptatiegrens.
Anders gezegd er zullen mensen afhaken om de simpele reden dat ze bang zijn om fouten te maken of toe te geven dat ze het te moeilijk vinden.
Om de democratische grondrechten voor iedereen toegankelijk te houden, is er dus feitelijk een ethische plicht om het zo simpel mogelijk te houden.
Het op elk stembureau alle stembiljetten van alle gemeenten on line beschikbaar te hebben is waarlijk een hele reeks bruggen te ver.

Inrichting stembureau
Door de beperkte grootte van de beeldschermen moet zgn. getrapt worden gestemd, d.w.z. bladeren door een aantal schermen.
Het aantal handelingen neemt daardoor toe en als gevolg daarvan de tijd en wel exponentieel.
Dit veroorzaakt dat meerdere stempunten nodig zijn om wachttijden te voorkomen.
Derhalve zullen per stembureau tenminste 3 on line PC's nodig zijn
1 voor het register
2 stempunten
Dat zijn er dus 27.000 voor 9.000 stembureaus voor 1 dag.

Dit is de crux van het verhaal.
Het moet uitgesloten worden geacht om een tijdelijk netwerk te installeren van tenminste 27.000 apparaten.
Er zijn simpelweg niet genoeg deskundigen te mobiliseren omdat uit te voeren, tussen pakweg 0600 uur en 0730 van de verkiezingsdag.
Zelfs de aanleg van een permanente infrastructuur van deze omvang is gigantisch en gaat gepaard met enorme foutenkansen en kinderziektes.
Wij zijn zeer benieuwd naar de oplossingen die de onderzoekers hiervoor ongetwijfeld bedacht hebben.

J.W. Groenendaal

Briefstemmen

Een vorm van kiezen op afstand waarmee al ruime ervaring bestaat is het stemmen per brief.
Van de ervaringen in de ons omringende landen Frankrijk, Engeland en Duitsland word je niet vrolijk.
Briefstemmen is per definitie ook een vorm van "early voting", d.w.z. stemmen is meerdere dagen, soms weken voor de feitelijke verkiezingsdag mogelijk. Dit kan verstrekkende consequenties hebben;

• Belangrijke gebeurtenissen in de campagne, zoals bij ons b.v. een lijsttrekkersdebat op de laatste avond voor de verkiezingen, missen hun uitwerking op de reeds ingezonden briefstemmen.
• Bij de burgemeestersverkiezing vorig jaar in Keulen, raakte de gedoodverfde winnaar kort voor de verkiezingsdag verwikkeld in een schandaal. Hij maakte toen reeds bekend bij onverhoopte winst zijn benoeming niet te aanvaarden. (voor terugtreden en een nieuwe kandidaat aanwijzen was het te laat). Gevolg was dat de kandidaat van de andere partij het hoogste aantal stemmen haalde, maar geen absolute meerderheid omdat duizenden briefstemmen al eerder waren ingediend, zodat een tweede ronde noodzakelijk werd. Overigens, de toen gekozen burgemeester overleed enkele maanden later en het hele circus moest opnieuw opgetuigd worden, wederom in twee ronden. Zo verdienen stemmachines zich snel terug.
• Bij de onlangs gehouden parlementsverkiezingen in Engeland bleken hele straten een aanvraag voor briefstemmen te hebben ingediend. Er loopt onderzoek naar massale ronselpraktijken met briefstemmen.
• In Frankrijk heeft men het briefstemmen weer afgeschaft; het bleek dat de postbezorging een te onbetrouwbare schakel in het proces vormde, naar men zegt o.m. omdat een relatief groot aantal postbestellers lid van de communistische partij bleek.
• Ondanks aanvechtingen voor het Verfassungsgericht, hebben onze oosterburen het briefstemmen toegelaten, als tegemoetkoming voor zieken en gehandicapten en mensen die ten tijde van de verkiezing niet in hun woonplaats verblijven. De schatting was dat het om 3-5% van de kiezers zou gaan. De kiezer moet een verklaring naar waarheid insturen met een geldige reden. Het aantal briefstemmers is inmiddels opgelopen tot boven 20%. Er wordt dus vrolijk op los gelogen.

De procedure is zeer bewerkelijk en bureaucratisch. In een stad als Keulen zijn wekenlang vele tientallen uitzendkrachten bezig met de papierwinkel en het muteren van het kiesregister.
Dortmund heeft b.v. becijferd dat voor de 20% briefstemmen, 50% van de totale kosten worden gemaakt. Een briefstem komt algauw op 12 DM.
Echter….ondanks het spectaculair stijgen van het briefstemmen in Duitsland is de totale opkomst ook daar gedaald.

Men geeft toe dat de procedure fraudegevoelig is; zo worden b.v. stemmen van overledenen aangetroffen.
De foutenkansen zijn relatief hoog. Zo melden op de verkiezingsdag mensen zich op het stembureau om daar te constateren dat zij al zijn afgeboekt als briefstemmer, zonder dat zij daar zelf weet van hebben. Om dat op te lossen worden alle binnengekomen briefstemmen gesorteerd per stemdistrict op nummer bewaard op het hoofdstembureau zodat terugzoeken mogelijk is.
Het kiezersregister wordt bijgewerkt t/m de laatste postbestelling voor de verkiezingszondag. Dit betekent dat pas zaterdagnacht de lijsten worden uitgedraaid voor de stembureaus. Kiezers mogen op de verkiezingsdag hun briefstem nog afgeven op het hoofdstembureau.

De telling in een grote stad als Keulen is een ramp.
In een reusachtige hal zijn 200 stembureaus ingericht met ieder 4 leden.
Het stembiljet zelf zit in een dichtgeplakte onbeschreven blauwe envelop.
Deze blauwe envelop zit in een rode envelop tezamen met de ondertekende eigen verklaring.
Op deze buitenste rode envelop staat het oorspronkelijk stemdistrict en de afzender.
De rode envelop wordt opengesneden.
Soms zit daar verder niets in of de eigen verklaring ontbreekt of de blauwe envelop of deze is niet dicht etc.
De eigen verklaring wordt gecontroleerd, met name of die gedag- en ondertekend is.
Er vindt controle plaats met het dodenlijstje.
In orde bevonden wordt de blauwe envelop in een stembus geworpen.
Als alle rode enveloppen zijn verwerkt wordt een deel van het proces-verbaal ingevuld om vast te stellen hoeveel geaccepteerde blauwe enveloppen er in de bus moeten zitten.
De stembus wordt geopend en de blauwe enveloppen geteld.
Hier treden al gauw verschillen op die uitgezocht c.q. verklaard moeten worden.
De blauwe enveloppen worden geopend en de stembiljetten beoordeeld op geldigheid en gesorteerd.
De stapeltjes per kandidaat worden geteld.
Het proces-verbaal wordt opgemaakt en aan een invoerpunt aangeboden.
Daar worden de aantallen per kandidaat ingevoerd in het centrale systeem en opgeteld bij de stemmen van het oorspronkelijk stemdistrict.

J.W. Groenendaal

OPROEPINGSKAART ALS KIEZERSPAS

Kleine stap. Groot effect.

Keep it simple !
Uit ervaring weten wij en ook u, als mensen uit de praktijk, dat het vlekkeloos optuigen van het eendaagse circus van een verkiezing slechts mogelijk is als we het niet te ingewikkeld maken.
Het succes van de invoering van de stemmachine is in belangrijke mate op dit principe terug te voeren.
Bij het verder denken over verbeteringen in het organiseren van verkiezingen is onze drijfveer dus steeds;
liever wat weglaten dan iets toevoegen.

Uitbreiding dienstverlening
Verhogen van de service aan de kiezer, in de hoop dat daarvan een opkomstverhogend effect uitgaat staat in de politieke belangstelling.
Een eerste stap kan zijn dat de kiezer zich kan begeven naar elk stembureau binnen het ressort waarvoor de verkiezing wordt gehouden. Dus voor de gemeenteraad binnen de gemeente, voor Provinciale staten binnen de provincie, maar voor Tweede kamer en Europees parlement het gehele land.

Registerloos stembureau
Het bezit van de oproepingskaart plus een vorm van identificatie geeft recht op het uitbrengen van een stem. Het geldend ressort is duidelijk zichtbaar afgedrukt op de kaart.
De oproepingskaart wordt ingenomen zodat meermaals stemmen niet mogelijk is.

Voordelen:

• Op het stembureau is geen register meer aanwezig. Aan het eind van de dag moeten er zoveel stemmen zijn uitgebracht als er kaarten zijn ingenomen.
• Aangezien de theoretische fraudemogelijkheid van stembureauleden (stemmen toevoegen) niet meer mogelijk is geldt ook de wettelijke minimumbezetting van 3 leden niet meer.
• Mobiele stembureaus krijgen echt toegevoegde waarde.

Vanzelfsprekend dienen nog losse einden van dit voorstel doordacht te worden, zoals wat te doen bij zoekgeraakte kaarten, hoe te handelen met volmachten, maar ook hiervoor denken wij bruikbare oplossingen te kunnen vinden.
Ook zal er b.v., zeker de eerste keer, een soort vliegende brigade paraat moeten zijn om bij te springen op onverhoopt zeer populaire stembureaus.

Gaarne uw reactie
Graag doen wij een beroep op u, als praktijkmensen, om ons een reactie op dit idee te geven. U kunt dit het beste doen door een e-mail te sturen aan info@election.nl.
Bij voldoende positieve response overwegen wij een uitgewerkt voorstel aan Kiesraad en Ministerie van BZK voor te leggen.

Artikel: OVER 20 JAAR NOG STEMMACHINES?

Ja zeker !

Als we dan nog een representatieve democratie kennen met algemene verkiezingen zullen er ook nog stemmachines worden gebruikt en wel van het type zoals we die nu kennen (Full-face DRE; direct vastleggende elektronische machine met volaanzicht)
De reden is voor de hand liggend;
Er is voor alle betrokkenen, kiezer, stembureaulid en organiserende gemeente, nauwelijks een aantrekkelijker concept denkbaar. Simpel, snel, safe.

Andere ontwikkelingen
In de loop der tijd zijn er wel ontwikkelingen geweest of nog in overweging, zoals:

• Telefonisch stemmen
• Beeldbuis stemmen
• Internet stemmen

Telefonisch stemmen
Experimenten waren niet bemoedigend en momenteel hoor je er weinig meer over, bovendien bleken de kosten onverwacht hoog. Ons kiesstelsel van open lijsten, d.w.z. veel partijen met veel kandidaten, maakt stemmen per telefoon niet erg voor de hand liggend.
Overigens gelden vrijwel alle nadelen die voor internet stemmen gelden m.m. ook voor deze methode.

Beeldbuisstemmen
Eind jaren '80 hebben wij uitvoerig bestudeerd of stemmen met een PC een interessant alternatief biedt. We hebben zelfs op onze motelsessies een werkend prototype gedemonstreerd.
Al snel was duidelijk dat het een doodlopende weg was. Het bleek niet simpeler, niet sneller en niet goedkoper dan een speciale stemmachine. In België heeft men toch sinds 1991 PC-stemmen op grote schaal ingevoerd. Het aantrekkelijke van dit concept leek op het eerste gezicht dat gebruik kon worden gemaakt van apparatuur die toch al in de organisatie aanwezig was.
De problemen waren niet te overzien en de kosten torenhoog. Gebruik van aanwezige apparatuur bleek logistiek-organisatorisch niet haalbaar en de doorlooptijden waren/zijn dramatisch, waardoor meerdere configuraties per stembureau (7 !) noodzakelijk zijn. Bovendien doen zich nog steeds onaanvaardbaar vele technische storingen voor. Het aantal leden van een stembureau is uitgebreid van 6 naar 9, terwijl de hoofddoelstelling juist was het probleem van onderbezetting van stembureaus op te lossen.
Inmiddels heeft men na 6 keer proberen besloten tot een algehele evaluatie of op deze weg wel verder gegaan kan worden.

Ondanks de slechte ervaringen in België heeft men in ons land, op instigatie van de VNG, in 1995 een proef gedaan met een variant van het Belgische systeem.
Over dit onderzoek is op zich al veel te vertellen, maar het belangrijkste was dat toch ook geconcludeerd werd dat het zeker geen eenvoudigere (kiezers veel hulp nodig), geen snellere (stemhandeling > 50 sec) en geen goedkopere oplossing betrof.
Niettemin heeft de Kieswet deze mogelijkheid inmiddels geopend, echter helaas na het noodzakelijk moeten versoepelen van enkele, toch wezenlijke eisen.
Zo is de belangrijke valproef ( vrije val van 40 cm) vervangen door een kantelproef en dan nog wel in de verpakking. Wij weten uit de praktijk dat bij een stemmachine de fasen transport en opslag minstens zo belangrijk zijn als het stemmen zelf. Er wordt niet altijd zachtzinnig met de apparatuur omgesprongen.
Verder is b.v. de druipproef vervangen door een spatproef, maar wij weten uit ervaring dat op een regenachtige verkiezingsdag kiezers behoorlijke hoeveelheden vocht in de buurt van de machines kunnen verspreiden.
Maar men is tenminste wel zo verstandig geweest niet toe te laten dat gewone, reeds in de organisatie gebruikte PC's worden ingezet. Toch blijkt in de praktijk deze methode niet aan te slaan, slechts een gering aantal gemeenten is tot gebruik overgegaan. Redenen

• Te complex te installeren; een stemmachine is op de ochtend van de verkiezingsdag binnen een minuut gebruiksklaar, een PC vergt aanzienlijk meer tijd en zeker deskundige begeleiding. Bij 9000 stembureaus in Nederland is het simpelweg fysiek onmogelijk de deskundige installatie-ondersteuning te leveren. M.a.w. het is een eerste vereiste dat de leden van het stembureau het zelf eenvoudig en snel kunnen.
• Niet eenvoudiger voor de kiezer; alleen al doordat meer handelingen moeten worden verricht en meer informatie moet worden verwerkt. Dit blijkt b.v. uit het aantal vragen om hulp. (zie rapport Commissie gefaseerd elektronisch stemmen)
• Niet sneller; blijkt uit het feit dat gemeenten wordt aangeraden grote stembureaus te splitsen of meerdere configuraties in te zetten om wachtrij-problemen te voorkomen. Wij beschikken over video-opnames uit België waar te zien is dat regelmatig kiezers langer dan 2 minuten in het stemhokje staan.
• Niet bedrijfszeker; In België zijn op een verkiezingszondag meer dan 700 storingen opgetreden op een totaal van 1800 stembureaus. Bij een proefneming met een andere variant beeldbuisstemmen in Frankrijk 22 storingen op 1 dag in hetzelfde stembureau.
  Het evaluatierapport over automatisering van verkiezingen in Nederland van Het Expertisecentrum vermeldt dat ook hier nogal wat technische problemen zijn ondervonden (die natuurlijk ook prompt de krant haalden).
  Ter vergelijking; een stad als Keulen heeft met 600 stemmachines in 7 verkiezingen slechts 3 maal een storing ondervonden.
• Maar het ergste is; zoals wij in 1995 met ons commentaar op de voorgenomen toelating van PC-stemmen al voorspeld hadden, blijkt uit de CBS-publicaties dat de opkomstcijfers van de toepassende gemeenten een bovengemiddeld verlies laten zien, vanaf de tweede verkiezing.

Internet stemmen
Wij zijn in de voorhoede betrokken bij ontwikkelingen op dit gebied, zodat wij recht van spreken hebben. Juist daardoor zijn wij zeer sceptisch. Stemmen buiten de bescherming van een stemlokaal heeft vergaande consequenties waarvoor nog lang geen passende oplossingen voorhanden zijn.
Hoewel de regering experimenten heeft aangekondigd is het ambitie-niveau al behoorlijk teruggeschroefd.

• Men heeft geen aanwijzingen dat er een opkomstverhogend effect vanuit gaat.
• Men ziet het hooguit als een aanvullende service aan de kiezer nadrukkelijk naast de nu bestaande methoden van stemuitbrenging
• Men wil de boot niet missen en een keer modern zijn en voorop lopen.

Voor alle duidelijkheid, ondanks wat voorstanders anders mogen beweren

• De noodzakelijke technologie is nog niet beschikbaar
• De noodzakelijke beveiliging is nog niet beschikbaar
• Gehouden experimenten (Arizona, ICANN) zijn domweg mislukt
• De wettelijke drempels zijn, terecht, zeer hoog en moeten dat ook blijven
• Er is een hoog "schieten met een kanon op een mus" -gehalte, denk alleen maar aan de creatie van een centraal raadpleegbaar kiesregister (op elk stembureau en vanuit elke andere computer)
• Een experiment levert onvoldoende informatie om maatgevend te zijn voor een algehele invoering.
• Gelegenheden om de totale werking van een dergelijk gecompliceerd systeem onder realistische omstandigheden te testen zijn er niet.
• Amerika laat weer eens zien dat er bezwaren zijn tegen het naast elkaar toelaten van meerdere methoden van stemuitbrenging. Immers het principe van gelijkheid (uniformiteit) is in het geding.
• Het vertrouwen in de democratie als zodanig staat op het spel.

Samengevat;
tot nu hebben we het luidst de niet erg sterke argumenten van voorstanders gehoord.
Zo is er vorig jaar het initiatief PELS geweest dat op internet een Volks-petitionnement heeft georganiseerd dat slechts een krappe duizend ondertekenaars heeft opgeleverd, waarvan vele bovendien al hun twijfel uitten of een zorgvuldige methode wel bereikbaar was.
Het ligt voor de hand dat de tegenargumenten nog uitvoerig aan bod zullen komen en dat dan het vereiste van zorgvuldigheid er voor zal zorgen dat het nog geruime tijd duurt, als het er al ooit van mocht komen, voordat internet stemmen als aanvullende methode kan worden toegelaten.

Kiezen op afstand; droom of werkelijkheid?
Bij een variant dat kiezen op afstand mogelijk wordt gemaakt voor o.m. gemeenteraadsverkiezingen maar met handhaving van stembureaus, dan gelden alle hiervoor opgesomde bezwaren tegen beeldbuisstemmen onverkort.

Zoals de ideeën tot dusver gecommuniceerd zijn (definitiestudie Expertisecentrum; "maar met stembiljetten gaat het ook") zou elk stembureau tenminste 2 PC's nodig hebben.
1 voor het on-line raadplegen van een centraal kiezersregister en 1 voor de daadwerkelijke stemuitbrenging Op deze laatste PC bestaat dan de mogelijkheid om het stembiljet van elke (deel-)gemeente op te roepen. Dat betekent dat voor of op de verkiezingsdag ca.18.000 PC's moeten worden geïnstalleerd in lokaliteiten die goede eigen telefoonlijnen beschikbaar hebben (geen gymnastieklokalen meer dus) en de verbindingen getest.
Wie doet dit , wie betaalt dit ?
Geen enkel optredend probleem mag onopgelost blijven.
Dit gigantisch incidenteel netwerk moet van 08.00 tot 21.00 uur probleemloos 100% operationeel blijven.
En dat alles voor 1 dag. (maar over twee maanden opnieuw).
Ziet u het al voor u ?